Кулун тутар 20 күнүгэр Уус Алдан улууһун В.Н. Мигалкин аатынан Чараҥ орто оскуолатыгар “Мигалкинскай ааҕыылар” буолан аастылар. Бу тэрээһиҥҥэ биһиги эрдэттэн бэлэмнэммиппит. Оскуолабыт гиимин 45 оҕолоох хор толордо. Василий Николаевич Мигалкин туһунан литературнай дьүһүйүүнү аахтыбыт.
Василий Николаевич Уус Алдан улууһугар 1932 сыллаахха пионерскай хамсааһыны аан бастаан саҕалаабыт учуутал, салайааччы. Кини бу сыл Чараҥҥа Уус Алдан улууһугар аан бастакы пионерскай лааҕыры арыйбыт. Пионердары көҕүлээн, сир кырсынан биэс салаалаах улахан сулуһу оҥотторбут. Ол историяны кытта ситимнээх. Тоҕо диэтэххэ, бу сулуһу оҥотторбут сиригэр 1936 сыллаахха Платон Ойуунускай саха суруйааччыларын Амма Аччыгыйын, Күннүк Уурастыырабы кытта ыһыахха кэлэн ыалдьыттаабыт. Платон Ойуунускай ол ыһыахха трибунаҕа туран тыл эппит. Ол трибуна турбут сирин таһыгар Василий Николаевич Мигалкин сулуһу оҥотторбут эбит. Ол туһунан кэлбит ыалдьыттарга кэпсээтибит.
Онтон “Горячие сердца” оҕо түмсүүтэ сахалыы үҥкүүнү толордо. Кыргыттар олус кэрэ халадаай, уолаттар маҥан ырбаахы кэтэн үҥкүүлээтилэр.
“Мигалкинскай ааҕыылар” кыттыылаахтарын улууспут баһылыга Василий Петрович Алексеев эҕэрдэлээтэ. Кини маннык диэн эттэ: “Хас биирдии киһи удьуорун утумнуур. Биһиги төрүттэрбит уустук кэмнэргэ төрөөн-үөскээн, үлэни өрө тутан олохторун чиэстээхтик олорбуттара. Василий Николаевич салайааччы эрэ буолбакка, улахан дьиэ кэргэн аҕатын быһыытынан, 12 оҕотун сүрдээх үчүгэйдик ииппитэ. Кини оҕолорун Чараҥ олохтоохторо бары билэҕит. Иван Васильеввич Мигалкин саха норуотун поэта, оҕолорго аналлаах хоһоон, остуоруйа бөҕөтүн айан, суруйан хаалларбыт суруйааччы. Василий Васильевич Мигалкин бүгүн биһиэхэ кэлэн ыалдьыттыы олорор. Кини физиканы үөрэтэн, бойобуой-космическай прибордары оҥорбут учуонай, космофизик, сахалыы-нууччалыы электроннай тылдьыт ааптара. Афанасий Васильевич Мигалкин биллэр общественнай-политическай деятель. Бииргэ төрөөбүт убайдара, бырааттара Александр Васильевич Мигалкин Сахас ирин, Арассыыйа сайдыытыгар сүрдээх улахан кылаатын киллэрбит киһи этэ. Мигалкиннар аҕаларын Василий Николаевыһы удьуордаан, билиилэрин-көрүүлэрин төрөөбүт дойдуларын сайдыытыгар туһугар анаабыт дьон. Онон бу ааҕыылар оҕолору үөрэтэр, сайыннарар соруктаахтар”.
Василий Николаевич Мигалкин оҕолорун кытта бииргэ үлэлээбит Евгений Николаевич Федоров маннык диэн эттэ: “Василий Николаевич оҕолорун кытта комсомолтан саҕалаан бииргэ үлэлии-хамсыы сылдьабыт. Комсомол бүтэһик сылларыгар, Василий Николаевич уолун Афанасий Васильевич Мигалкины комсомол ыччаттара кини тула түмсэн, өйөөн, Үрдүкү Сэбиэт 12-с Ыҥырыытын ыччат дьылаларыгар бастайааннай кэмитиэтин бэрэссэдээтэлинэн талбыппыт. Онтон Александр Васильевич Мигалкин биһиги көлүөнэ ыччат сөбүлүүр, таптыыр, убаастыыр уолбут этэ. Мигалкиннар диэн саха киһитигэр биллибит-көстүбүт дьон”.
Евгений Николаевич Федоров Киин быыбардыы хамыыһыйа салайааччыта диэн улахан дуоһунаска үлэлиир.
“Мигалкинскай ааҕыылар” арыллыытын кэнниттэн кыттааччылар алта секциянан арахсан, бэйэбит дьоҕурбутун, тугу билэрбитин кэпсии тарҕастыбыт.
Мин “Робототехника” секциятыгар кыттыыны ыллым. Бу секцияҕа “Өркөн” эбии үөрэхтээһин киинин үлэһиттэрэ Иван Алексеевич, Максим Александрович В.Н. Мигалкин уолун, техническай наука кандидата Василий Васильевич Мигалкины кытта экспердээтилэр.
Уус Алдан улууһун оскуолаларыттан үстүү кыттааччылаах хамаандалар кыттыыны ыла кэлбиттэр. Бэйэбит программалаан оҥорбут роботтарбытын куоталаһыннардыбыт. Дрон көтүтүүгэ эмиэ күрэхтэстилэр.
Мин Николай Васильевич Аммосовы көрсөн кэпсэттим. Кини Мүрү бастакы нүөмэрдээх уонна Мындааба оскуолаларыгар физиканы үөрэтэр. “Робототехника” секциятыгар үс оҕону кытыннара аҕалбыт. Николай Васильевич үөрэтэр оҕолорун кытта 2014 сылтан күрэхтэһиилэргэ кыттар. Быйыл өрөспүүбүлүкэҕэ биэс төгүл бастаабыттар, иккитэ иккис миэстэ уонна иккитэ үһүс миэстэ буолбуттар.
Николай Васильевич 2014 сылтан роботехникаҕа оҕолору дьарыктыыр.
– Оскуолаларга оҕолору сүүмэрдээһин 2014 сылтан саҕаламмыта. Физика учуутала буоларым быһыытынан үлэлэһэн саҕалаабытым. Оҕолору дьарыктаан, сайыннаран күрэхтэргэ кытыннарабыт. Роботехника саҥа көстүү курдук эрээри, төрдө-төбөтө урут оҥоһуллубукка тирэҕирэр. Мин санаабар, EV3 набортан ордук үчүгэй суох. Ити набортан барыны бары оҥорон таһаарыахха сөп, – диэн кэпсээтэ Николай Васильевич Аммосов.
Василий Николаевич уола Василий Васильевич Мигалкин техническэй наука кандидата, Космофизика институтугар үлэлээбит, университекка устудьуоннары үөрэппит киэҥ билиилээх киһи. Мин кинини кытта көрсөн кэпсэттим.
Василий Васильевич учуонай-техник эрэ буолбакка саха тылыгар эмиэ сүрдээх улахан үлэни оҥорбут. Кини 27 тыһыынча 400 тыллаах, этиилээх сахалыы-нууччалыы электроннай тылдьыт ааптара буолар.
– Бу тылдьыт “Саха” НВК серверигэр баар. Тылдьыкка өс хоһооннор, таабырыннар, фольклор, эпитеттэр бааллар. Оҕолорго сөптөөх. Эһиги ону ылан туһанар, көрөр, ааҕар кыахтааххыт, – диэн кэпсиир Василий Васильевич.
Кини космофизика хайысхатыгар үлэлээбитин тухары 17 бойобуой-космическай прибордары оҥорууга үлэлэспит.
– Ити байыаннай сыаллаах-соруктаах прибордар. Сэрии сэбин оҥорууга кыттыыһы баҕар, соччото суох диэххит эрээри байыаннай прибордар дойдубутун көмскүүр улахан стартегическай суолталаахтар. Техническэй хайысханан дьарыктаныы алгоритма сүрдээх улахан. Урут даҕаны, билигин даҕаны, барытын ааҕан-суоттаан, дириҥник чинчийэн, үөрэтэн оҥороҕун. “Робтехника” секциятыгар сэҥээрбитим диэн оҕолор интэриэстээхтэр, билиэхтэрин-көрүөхтэрин баҕараллар, – диэн санаатын үллэһиннэ
“Оҕо этим, отон этим” диэн Иван Васильевич Мигалкин хоһооннорун ааҕыы секцията саамай элбэх кыттааччыны түмтэ – 11 оскуолаттан 60 оҕо кытынна. Кинилэр бары алын кылаас үөрэнээччилэрэ.
Хомустаахтаахтан кэлэ сылдьар алын кылаас учууталын Яна Николаевна Новгородованы уонна бастакы кылаас үөрэнээччитин Айкуона Бочкарёваны көрсөн кэпсэттим.
– “Мигалкинскай ааҕыыларга” түөрт оҕону кытыннара аҕаллыбыт. Айкуона хоһоон ааҕыытыгар кыттар. Сорохтор дакылаат ааҕыытыгар бааллар, – диэн билиһиннэрдэ Яна Николаевна.
Кини уопуттаах учуутал. Оскуолаҕа үлэлээбитэ 30-ча сыл буолбут. Бу үлэлиирин тухары оҕо саҥатын, толкуйун сайыннарыыга Иван Мигалкин хоһооннорун туһанар эбит.
– Иван Васильевич хоһооннорун оҕолор түргэнник ылыналлар. Ону таһынан хас биирдии айымньыта үөрэтэр ис хоһоонноох. Оҕоҕо наһаа чугас, чараас, ыраас, – диэн этэр.
Айкуона Бочкарёва тэрээһини наһаа сөбүлээбит. «Иван Мигалкин хоһоонун сыанаҕа аахтым», – диэн киэн тутта эттэ.
Ити курдук “Мигалкинскай ааҕыылар” миэхэ умнуллубаттык аастылар. Элбэҕи биллим-көрдүм. “Кэскил” медиа-оскуола юнкорунан аан бастаан үлэлээтим. Элбэх киһини кытта кэпсэттим. Тугу билбиппин хас да чаас олорон, сааһылаан суруйдум. Бу суруйа олороммун дьон-сэргэ Василий Николаевич Мигалкиҥҥа истиҥник сыһыаннаһалларын биллим. Оҕолор хоһоон ааҕалларын иһиттим.
“Робототехника” секциятыгар кыттаммын үһүс миэстэ буоллум. Оскуолам гиимин толорууга хорга ыллаатым. В.Н. Мигалкин туһунан литературнай дьүһүйүүгэ кыттыыны ыллым.
“Мигалкинскай ааҕыыларга” кыттаммын элбэххэ үөрэнним, сайынным. Болҕомтоҕут иһин баһыыбаларын!
Сандаара ВАСИЛЬЕВА,VI кылаас,
В.Н. Мигалкин аатынан Чараҥ орто оскуолата, Уус Алдан
Омук тылын учуутала Катерина Никифорова уонна ааптар хаартыскаларын
бу сигэнэн киирэн көрүҥ: https://vk.com/album-199463452_310337168