Олунньу 25 күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин ситэриилээх былааһын 2025 сыллаах үлэтин отчуота Хадаар нэһилиэгэр ыытылынна. Олохтоохтор сүрүн боппуруостарыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэххэ, наукаҕа миниистирэ Нюргуна Афанасьевна Соколова салайааччылаах отчуоттуур бөлөх хоруйдаата.
Бу иннинэх үөрэх миниистирэ С.Д.Флегонтов аатынан Хадаар орто оскуолатыгар сылдьан, үлэни-хамнаһы, оскуола базатын көрдө-иһиттэ.
Сүрүн боппуруостар тыа хаһаайыстыбатын тула буолла. Нэһилиэк олохтоохторо сүөһү иитиитэ эстибэтин туһугар сыһыаннаах элбэх боппуруоһу биэрдилэр. Тоҕо диэтэххэ, сүөһү иитиитэ эһиннэр эрэ дэриэбинэ суох буолар туруктанар.
Нэһилиэкпит баһылыга Афанасий Афанасьевич Степанов тыа хаһаайыстабытыгар сыһыаннаах ыйытыылары түмэн, уопсай түмүккэ кооперативтары ким да тэрийтэрэ сатаабатын, билигин улахан кооператива суохпут, барыта кыра производствонан олорорбут туһунан эттэ. Онуоха нэһилиэк географическай усулуобуйатын эмиэ ахтан ааста: улахан хочолорбут, ходуһаларбыт суохтар, барыта 4-түү, 2-лии га алаастардаахпыт. Онон бааһынай хаһаайыстыбанан бытарыйан, үлэлээн, сүөһү-ас ииттэн олоробут. Нэһилиэкпит Уорҕа диэн учаастактаах. Онно билигин 12 ыал олорор, 40-ча нэһилиэнньэлээх, оскуола, оҕо саада баар. Уорҕа учаастага нэһилиэктэн 14 км тэйиччи турар. Онон суол-иис өттүгэр кыһалҕалары үөскэтэр. Таатта, Хоҥду үрэхтэр икки өттүттэн быһаннар, саас, күһүн хаайтарыы буолар. Онтон суол-иис мөлтөҕө олох хаачыстыбатыгар эмиэ охсор – дьон-сэргэ сырыыта, ас-таҥас, эмп-том тиэрдиллиитэ… Нэһилиэк баһылыга эппитин курдук, суол оҥоһуутун контрага өссө уһаан биэрбит. Онон Уорҕа учаастагын суолун оҥоруу үлэтэ бүгүҥҥү күҥҥэ аһаҕас турар.
Афанасий Афанасьевич Степанов олохтоохтор көҕүлээһиннэрин өйүүр бырагыраама (ППМИ) үлэтин сэргиирин биллэрдэ: «Бу наһаа үчүгэй бырагыраама. Биһиги, тыа сирин нэһилиэктэрэ, манна миэстэтигэр мунньах бөҕөтүн тэринэн, сүбэлэһэбит. Ол кэнниттэн дьэ ханнык балаһыанньанан, хайысханан ППМИ-га кыттабытый диэн быһаарынабыт. Инники өттүгэр ППМИ-га кыайбыт бырайыак харчыта арыый түргэнник кэлэрэ буоллар диэн баҕалаахпыт. Уонна ааспыт съезкэ ППМИ сумматын улаатыннарар курдук толкуйдаабыт киһи диэн этэн ааспыттара. Ону чопчулаан, 2 мөлүйүөн өссө улаатыннаран биэриэххэ диэн этии быһыытынан боротокуолга киллэриэххэйиҥ диибин. Тоҕо диэтэххэ, кэнники сылга ППМИ бырагырааматынан суолбутун-ииспитин, уоппутун, уубутун-хаарбытын – туох кыһалҕалаахпытын нэһилиэнньэнэн мунньахтаан, быһаарсан, ону эһиил оҥоруохха диэн санаабыт сүрдээҕин кэлэн, түмсэн үлэлиибит», – диэн санаатын үллэһиннэ.
Отчуоттуур мунньах бөлөҕүн састаабыгар тыа хаһаайыстыбатыттан суохтар диэн нэһилиэк олохтоохторо астымматахтарын биллэрдилэр. Ол да буоллар тыа хаһаайыстыбатын кытта сибээстээх уу, уот, үүт боппуруостарын тула баар кыһалҕалары туруорустулар, санааларын эттилэр.
Хата, биһиги дьолбутугар култуура министиэристибэтин муниципальнай тэриллиилэри кытта үлэлиир отдел салайааччыта Вера Афанасьевна Моисеева кэлэн олороруттан үөрдүлэр. Отчуотуур мунньахха бэлиэтээн эппиттэрин курдук, кулууппут дьиэтэ 1972 сыллааҕы тутуу: «Кулууппут аварийнай туруктаах. Саҥа кулууп бырайыага баар. Биир дойдулаахпыт Алексей Павлович Пинигин көҕүлээһининэн, оҥоһуллубута. Алексей Пинигин ийэтэ бу кулуупка бастакы дириэктэр этэ, сүрдээх үчүгэйдик үлэлээбитэ. Салгыы култуура министиэристибэтэ өйөөн, көмөлөһөн, тутуу былааныгар киллэрэн, үбүн-харчытын быһаардаргыт. Алексей Пинигин «сарсыҥҥаттан кулууппутун тутан саҕалыыбыт» диэтэххэ өйүүн аҕалан бастакы сыбаайатын туруорарга бэлэм олорор. Эскизнэй бырайыакпытын култуураҕа илдьэ бар уонна Хадаарга маннык проблема баар диэҥҥин саната сылдьаргыт буоллар», – диэн Вера Афанасьевнаттан көрдөстүлэр.
Отчуоттуур мунньах Хадаар нэһилиэгин сүрүн кыһалҕаларын өссө төгүл сытыырҕатта уонна кинилэр кэлэр кэмҥэ эрэллэрин бөҕөргөттө. Нэһилиэнньэ бэйэтин көҕүлээһининэн былаас бэрэстэбиитэллэрин кытта бииргэ үлэлээһининэн, дьиҥнээх уларыйыылары ситиһиэххэ сөптөөҕө чуолкайдык көһүннэ. Онон бу туруоруллубут боппуруостар салалта, нэһилиэнньэ өттүттэн дьиҥнээх дьайыылары күүтэллэр.
Алена КСЕНОФОНТОВА, IX кылаас,
С.Д. Флегонтов аатынан Хадаар орто оскуолата, Чурапчы