Бүлүү куоратыгар биир дойдулаахпыт Алексей Павлов салайааччылаах «Үүнэр көлүөнэ тыйаатыра», Валентина Якимец туруоруутугар «Улуу Кыайыы хотойдоро» испэктээкилин көрдөрдүлэр. Саха өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыстарыныын, режиссер Валентина Афанасьевна Якимецтиин уонна киинэ,театр артыыһын Федот Львовтуун кэпсэтэр чиэскэ тигистим.
Валентина Афанасьевна , эн оҕо сылдьан артыыс буолуоххун баҕарар этиҥ дуо?
- Уруккуттан артыыска буолуохпун баҕарар этим. Аҕам бииргэ төрөөбүт быраата Петр Прокопьевич Николаев, Россия үтүөлээх артыыһа, Ньурба театрын төрүттэспит киһи. Мин Москватааҕы Румянцев аатынан цирковой училищены, онтон Улан Үдэҕэ режиссерскайы бүтэрбитим. Онон кырабыттан ыра санаам этэ, сэмээр кимиэхэ да эппэккэ. Мин Бүлүү улууһугар Чернышевскай орто оскуолатын үөрэнэн бүтэрбитим. Ол иһин бу дойдум дьонугар кэлэ сылдьабын. Манна аҕалбыт испэктээкилбит «Улуу кыайыы хотойдоро» диэн . Бу Бүлүү улууһун үс Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойун туһунан айымньынан суруллубута. Биһиги бу испэктээкили туруоруох буолбуппут олох ыраатта. Алексей Прокопьевич Павловтыын уруккаттан баҕа санаабыт этэ. Кини эмиэ Бүлүүттэн төрүттээх. Алексей Павлов аҕата сэрии кыттылааҕа. Сэрии дьоруойдарыгар, ытык дьоммутугар сүгүрүйэн, оҕолорбутугар, эдэр ыччакка тиэрдиэхпитин наада диэн санааттан туруордубут. Үөһэ Бүлүүттэн төрүттээх библиотекаҕа үлэлиир Любовь Васильева сценарийын суруйан биэрбитэ. Суруллуутугар элбэх архивнай докумуоннары уонна аудиовизуальнай киинтэн архивнай видеолары ылан уонна аймахтарыттан ахтыыларын туһанылынна. Оҕолорго наһаа наадалаах, туһалаах буоллун диэн.
- Биһиги бу манна 19 буолан кэллибит. Испиктээкил сценографиятын, көстүүмнэрин Култуура туйгуна Мария Иванова оҥорбута.
Кылаабынай оруолу испиктээкилгэ кимнээх оонньоотуларый?
- Сэбиэскэй Сойуус дьоруойдарын Н.С. Степановы — Никита Соловьев, Арктическай институт выпускнига, А.А. Мироновы — Владислав Портнягин, култуура туйгуна, Н.А. Кондакову-Кирилл Рожин, орто көлүөнэ артыыстара. Миронов кэргэнин Екатерина Семенова оонньуур, эмиэ Бүлүү. Биһиги артыыстарбыт сүрдээх улахан биллэр артыыстар.
Федот Федотович, оҕо сылдьан ким буолуоххун баҕарар этигиний?
- Ханнык баҕар уол оҕо кыра сылдьан бастаан космонавт, летчик,тустуук онтон сыыйа уларыйан иһэр этэ. Тоҕо эрэ култуура эйгэтин, артыыс буолуом диэн санаабат этим. Ол эрэн киинэни, театры гастроллуу кэллэхтэринэ, көтүппэккэ көрөр этим.
Хайдах, хаһан артыыс буолар санаа киирбитэй?
- Оскуоланы бүтэрэн баран бастаан успуорт эйгэтигэр туттарсан кыайан киирбэтэҕим. Ол кэннэ совхозка биир сыл үэлээбитим. Эдьиийим сүбэтинэн төрүт култуураҕа үөрэнэ киирбитим, сиэр-туом, сахалыы ырыа-тойук. Ол дьоннорум сабыдыаллара буолуон сөп. Бу үөрэхпэр режиссерга үөрэтэр предмет баара, сыанаҕа спектакльга оонньуурга, саҥарарга үөрэтэллэрэ. 1998 с. үөрэхпин бүтэрэр сылбар Москватааҕы Шепкин аатынан үрдүкү театральнай училищеҕа набор буолбута. Дьокуускайга 5-с студияҕа талбыттара. Онно уһуйааччыларым Охонооһой Сэмиэнэбис уонна Мария Гаврильевна сүбэлээннэр артыыс буолар дьылҕам быһаарыллыбыта. Онон төрүт култуура миэхэ элбэҕи биэрбитэ.
Эн оонньуур оруолуҥ дьоруойун сөбүлээбэт, оонньуоххун баҕарбат түгэниҥ баара дуо?
- Баар этэ, сөбүлээбэт диэн буолбатах, бэйэҕэр ылыммат түгэниҥ диэххэ. Холобур 2003 с. Сиэн Өкөр (С. Ермолаев) «Көмүөл уонна Таптал» киинэтигэр баай, кулаак киһи дьадаҥы кыыһы кэргэн ылбыт алдьархай куһаҕан киһини оонньообутум. Дьонум-сэргэм аны итинник дьоруойу оонньоомо диэбиттэрэ. Кэлин бэйэм көрбүтүм куһаҕана суохтук оонньообут этим. Ол гынан баран, хас биирдии артыыска оруолуҥ оҕоҥ кэриэтэ буолар. Ол эбэтэр режиссер хайысхатын этэр, ону артыыс уобараһы айан, киэргэтэн, кырааскалаан таһаарар. Көрөөччү ылыннаҕына, тиэртэхпитинэ биһиги кыайыыбыт ол буолар.
Мэхээлэчээн булчут киинэҕэ эн ким оруолун оонньоотуҥ?
- Бу аныгылыы уһуллубут киинэ. Мэхээлэчээн улаатан эһээ буолбутун оонньообутум. Киинэ ис хоһоонугар куоракка компьютертан, телефонтан арахсыбат, атаах, дьонун тылын истибэт оҕону Мэхээлэчээн тыаҕа үүтээҥҥэ илдьэ барабын. Айылҕаны кытта алтыһыннаран, кыыллары кытта кэпсэтиннэрэн, сиэр-майгы өттүнэн иитэрим көстөр.
Бу киинэ хаһан көстүөҕэй?
- Бу киинэ киэҥ эйгэҕэ кулун тутар 19 күнүгэр премьерата буолаары турар. Киинэбитин долгуйа күүтэбит. Бу киинэ сүрүнэ диэн Саха киинэтигэр аан бастакытын кыыллар: ыт, куоска, бырдах тиийэ саҥарар буолаллар. Киинэ оҕо хараҕын көрүүтүнэн уһуллубут, оҕолорго сөптөөх, олус сөбүлүөхтэрэ дии саныыбын.
Төһө элбэх артыыс оонньууруй?
- Син элбэх киһи оонньуур, мин уолбунаан, (Мэхээлэчээн) оҕо сааһа көстөн ылар, браконьердар араас күчүмэҕэйдэргэ түбэһэллэрэ көстөр. Саамай ыарахан устуу Москваҕа буолбута, онно тыыннаах эһэ аттыгар туран эрэ буолбакка, эһэни миинэн уһуллубутум буолар. Дьэ уонна эһэни миинэн браконьердары тутабын, итиэннэ салгыы бэйэҕит көрөөрүҥ. Тимофей Сметанин уонна Яков Стручков «Мэхээлэчээн булчут» кэпсээннэрин оскуола оҕолоро бары аахпыт буолуохтаахтар. Бу айымньы хаһан да сүтэн хаалбат, биһиги сахалар айылҕаҕа, бултка сыһыаммытын кэпсиир, көрдөрөр.
Киинэ төһө уһун бириэмэҕэ уһулунна?
- Бастаан икки ый сайын устубуппут, сайыҥҥы тиэмэ уһуллар киинэтэ буолар. Уопсайынан 3 сыл кэриҥэ буолла. Ордук компьютернай графиката, саҥата, хартыынатын тупсарыыта сылы быһа өр оҥоһуллар эбит.
Оруолларга оҕолор уһуллубуттара дуо?
- Киинэҕэ оҕолор эмиэ оонньоотулар. Сүрүн геройу оонньууругар сиэним 1-кы кылааска үөрэнэр этэ, 3-һү бүтэрэригэр киинэбит уһуллан бүппүтэ. Бу киинэни оҕо-аймах сөбүлээн көрүө диэн эрэнэбин
Интириэһинэй кэпсээниҥ иһин махтал.
Владислав Кривошапкин, VI кылаас,
«Ориентир» медиа-киин эдэр кэрэспэдьиэнэ
Г.И. Чиряев аатынан Бүлүү 1-кы нүөмэрдээх орто оскуолата