Эйэ иһин, көнүл иһин
Ийэ сири көмүскэспит
Албан ааккыт төлөннүрүө
Көлүөнэттэн көлүөнэҕэ.
Николай Егоров.
Мин аҕам, олоҥхоҕо хоһуллар Ньургун Боотур курдук, күн дьонун көмүскэһэ сылдьан, айыы аймаҕын араҥаччылаһа сылдьан, суох буолла. Ол эрээри кини биһиги сүрэхпитигэр, өйбүтүгэр мэлдьи тыыннаах. Кини Боотур, кини — Буойун.
Боотур диэн кимий? Үрүҥ ойуун, алгысчыт, бөлүһүөк Кулан Хаан мындыр көрүүтүнэн, «Айар тыыннаах төрүт дорҕоон» диэн чинчийиитигэр «Боотур диэн буойун, хоһуун өйдөбүллээх. Ол аата кини харса суох, өскөтүн ирдэнэр буоллаҕына, хабыр хапсыһыыга да киирэр киһи. Боотур көҥүлү кытта ситимнээх өйдөбүл. Бу улахан кыахтаах (бастатан туран, ис кыахтаах) эр киһи, бэйэтин кыаҕыгар аһары эрэнэр буолан үксүгэр соҕотоҕун сылдьар. Бу сылдьан кини айылҕаттан бэриллибит аһыныгас санаатын, көмүскэс күөнүн хаһан да сүтэрбэт. Күүстээх, көҥүл санаалаах киһи хаһан баҕарар холку, албына-көлдьүнэ суох буолар. Кини үлэттэн хаһан да толлубат, булугас-талыгас, булчут бэрдэ. Кини норуот олоҕор айан-тутан кыттыһар, эр киһи тыынын уһугуннарарга сомоҕолоһор» диэн суруйбут.
Мин билигин өйдүүрбүнэн, аҕам дьиннээх эр хоһуун, Боотур, Буойун хаачыстыбалардаах эбит. Кини айылҕа оҕото, байанайдаах кыраҕы харахтаах булчут, дэгиттэр уран тарбахтаах маастар. Кини сатаабата диэн суоҕун кэриэтэ буолааччы. Мин кинини холобур оҥостобун, киэн туттабын.
Аҕам, Пахомов Александр Владимирович, сэтинньи 5 күнүгэр 1974 сыллаахха Орто Халыма оройуонугар Эбээх бөһүөлэгэр төрөөбүтэ. Төрөппүттэрэ Зинаида Николаевна уонна Владимир Яковлевич Пахомовтар 4 оҕолоохторо. Аҕам иккис оҕонон төрөөбүт. 1986 сыллаахха Сунтаарга Кириэстээххэ көһөн кэлбиттэр. Кини спортивнай оскуолаҕа көҥүл тустуунан утумнаахтык дьарыктаммыт. Оройуоҥҥа көҥүл тустууга чемпион эбит. Дуобакка,саахымакка үчүгэйдик оонньуура. Кини киһи быһыытынан холку, чиэһинэй, эрэллээх доҕор этэ. Дьулуурдааҕа, тугу санаабытын толорон тэйэр идэлээҕэ. Оскуоланы ситиһиилээхтик үөрэнэн бүтэрэн, совхозка трактористаабыта. Тиэхиньикэни биэс тарбаҕын курдук билэрэ. Хайа да көлөнү толлубакка сыыдамнык ыытара, өрөмүөннүүрэ.
1995-1997 сыллардаахха Читинскэй уобалас Борзе куоракка 30630 байыаннай чааска 3 батальоҥҥа 1 ротаҕа аармыйаҕа сулууспалаабыта. Аҕабар аармыйаҕа сулууспата элбэҕи биэрбит, кини дьиҥнээх эр киһи буолан сиппит-хоппут, бирисээгэни өйдөөн ылыммыт. Бэйэтин эппиэтинэстээх, толоругас, эт-хаан өттүнэн олус кыанар, булугас өйдөөх саллаат быһыытынан көрдөрөн, үгүс хайҕабылга, холобурга сылдьыбыт, элбэх доҕоттордоммут. Званиетынан сержант этэ.
Аармыйатааҕы олоҕун биһиэхэ элбэхтик кэпсиирэ. Ытык иэс диэн өйдөбүл киниэхэ мэлдьи баара: төрөппүттэргэ, дьиэ кэргэнигэр, Аҕа дойду иннигэр.
Аармыйа кэннэ үөрэнэн ЭПЛ «Даймонд» тэрилтэҕэ алмааһы кырыылааччынан үлэлээбитэ. 2001 сыллаахха ийэлээх аҕам ыал буолбуттара. Ийэм Баишева Оксана Федоровна Төҥүлү орто оскуолатыгар медигинэн үлэлиир. Ийэлээх аҕам Сунтаарга Кириэстээх орто оскуолатыгар биир кылааска үөрэммиттэр, оччоттон билсэллэр эбит. Ыал буолан, Төҥүлүгэ олохсуйбуттар. Аҕам 2009-2020 сыллардаахха «Эйгэ» култуура киинигэр художник-оформителинэн, харабылынан үлэлээбитэ. Бөһүөлэк култуурунай уонна спортивнай тэрээһиннэригэр мэлдьи көхтөөхтүк, ситиһиилээхтик кыттара. Нэһилиэк, улуус култуура управлениетын Бочуоттаах грамоталарынан наҕараадаламмыта. Олорор бөһүөлэгин олоҕо-дьаһаҕа тупсарыгар олус туһалаах өҥөнү оҥорбута. Аҕам өрүү дьонугар-сэргэтигэр көмөлөһө сылдьар үтүө майгылааӄа. Кини маһы, тимири да кытта үлэлиирэ, барыга бары маастар этэ. Кэлин сылларга дьиэни тутуунан, тимир олбуор ааннарын оҥоруунан, сваркалааһынынан дьарыктаммыта.
Аҕам 51 сааһыгар 2025 сыллаахха анал байыаннай дьайыыга баҕа өттүнэн, хантыраак суруйан, барбыта. Оҕо эрдэҕиттэн үөскээбит эр санаата, дойдутун көмүскэһэр баҕата өссө күүһүрэн, дойдутугар иэһин төлөөрү, уоттаах кирбиигэ киирэргэ кытаанахтык санаммыта.
Украина сиригэр барыахтарын иннинэ анал бэлэмнэнии, үөрэх ааспыта. Украина киэн киэлитигэр Илиҥҥи байыаннай уокурукка мотострелковай взвод 3 ротаҕа мотострелковай батальоҥҥа (автомобиллэринэн) 143 мотострелковай полкаҕа 127 мотострелковай дивизияҕа 5 гвардейскай уопсай войсковой армияҕа суоппарынан сулууспалаабыта. «Эрхан» диэн позывнойдааҕа.
Аҕам балаҕан ыйын 24 күнүгэр ыараханнык бааһыран, сырдык тыына быстыбыта. Төрөөбүт дойдутугар бэриниилээҕин, ытык иэһин толорууга хорсун-хоодуот быһыытын иһин «Хорсунун иһин» мэтээлинэн наҕараадаланна.
Биһиги, аҕабыт олоҕун салҕааччылар, үһүөбүт. Убайым, Пахомов Чаҕыл Александрович, 24 саастаах, Москваҕа проектировщигынан үлэлиир уонна И.М. Губкин аатынан нефть уонна газ РГУ магистрана. Эдьиийим, Пахомова Айыына Александровна, 23 саастаах, ХИФУ ИЕН биология магистрана, Якутскайга косметология салонугар администраторынан үлэлиир. Мин Төҥүлү орто оскуолатын 9 кылааһын үөрэнээччитэбин.
Аҕабыт Пахомов Александр Владимирович сырдык аата биһиэхэ, чугас дьонугар, доҕотторугар, биир дойдулаахтарыгар өлбөт-сүппэт өйдөбүл, үтүө холобур буола сылдьыаҕа.
Күннээх халлааҥҥа этиҥ эппитинии,
Ыар сурах сүрэхпин аймаабыта,
Эн кыргыс толоонугар
Дьоруойдуу охтубут сырдык, үтүө аатыҥ
Өлбөөдүйбэттии хаалбыта.
Эрсан Баишев, 9 «а» кылаас үөрэнээччитэ,
Я.И. Лыткина оскуола социальнай педагога,
А.С. Шахурдин аатынан Төнүлү орто оскуолата, Мэнэ-Ханалас.
keskil14.ru