Кулун тутар 20 күнүгэр Василий Николаевич Мигалкин аатын сүгэр оскуолабытыгар «Мигалкинскай ааҕыылар» буолан аастылар. Улууспут оскуолаларыттан 100-кэ үөрэнээччи уона кинилэр салайааччылара кэлэн кыттыыны ыллылар.
Бу тэрээһиҥҥэ Василий Николаевич оҕолоро Зоя Васильевна, Василий Васильевич, Афанасий Васильевич уонна Мария Васильевна Мигалкиннар ыалдьыттаатылар.
Василий Николаевич Мигалкин Уус Алдан улууһугар пионерскай, комсомольскай хамсааһыннары тэрийбит учуутал, салайааччы буолар.
Тэрээһин үөрүүлээхтик арыллыытыгар оҕолор оскуолабыт гиимин ыллаатыбыт, Василий Николаевич олоҕун, үлэтин литературнай дьүһүйүүнэн билиһиннэрдибит, «Дьөһөгөй» үҥкүүтүн үҥкүүлээтибит.
Уус Алдан улууһун үөрэҕин управлениетын инновационнай методическай отделын начальнига Клара Николаевна Троева Чараҥ орто оскуолата Василий Николаевич Мигалкин аатын ытыктаан, кини аатын үйэтитэн «Мигалкинскай ааҕыыларын» ыытарын туһунан эттэ.
– Мин оҕолорго туһаайан Василий Николаевич уолун Александр Васильевич туһунан эһиэхэ кэпсиэм. Александр Мүрү орто оскуолатыгар үөрэммитэ. Эһиги бары билэҕит, биһиги бастакы президеммыт Михаил Ефимович Николаев саха оҕото хайдах таһымнаах буолуохтааҕын, тугу сатыахтааҕый, хайдах киһи буолуохтааҕын туһунан оскуола уонна үөрэхтээһин киинигэр сорук туруорбута: саха оҕото өй-санаа, эт-сиин өтүнэн эргиччи сайдыылаах буолуохтаах. Онтон Александр Васильевич оҕо эрдэҕиттэн эргиччи сайдыылаах киһи этэ, – диэн этэн туран Клара Николаевна төрөппүттэр, учууталлар оҕолор эргиччи сайдыылаах дьон буолан тахсалларыгар болҕомтолорун ууралларыгар сүбэлээтэ.
Медицинскэй наука доктора, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ Валериан Парфеньевич Николаев “Мигалкинскай ааҕыылар” туһунан олус үчүгэй эттэ: «Мигалкинскай ааҕыыларга» Чараҥ орто оскуолатын үөрэнээччилэрэ эрэ кыттыбаттар – улуус оскуолаларын үөрэнээччилэрэ эмиэ кытталлар. Мин бу тэрээһиҥҥэ иккиһин кыттабын. Бастаан сойууспут салайааччыта, Василий Николаевич уола Иван Васильевич Мигалкины кытта кэлэ сылдьыбытым. Чараҥҥа Иван Васильевич кэргэнин Зоя Васильевналыын тэрийбит Кулантай аатынан музейга эмиэ сылдьыбытым. Онон Уус Алдан Чараҥын кытта билсибитим син балайда буолла. Чараҥ Саха сиригэр историческай суолталаах дойду буолар. Манна 1936 сыллаахха Платон Ойуунускай ыһыахха кэлэ сылдьыбытын туһунан бүгүн эмиэ иһиттибит. “Мигалкинскай ааҕыыларга” кыттар оҕолор улуус историятын, дьонун-сэргэтин кытта билсэллэрэ биир саамай үчүгэй өрүтэ буолар».
Василий Андреевич Протодьяконов – Кулантай аатынан музей бу тэрээһиҥээ Мигалкиннарга анаммыт быыстапканы тэрийдэ. Музей фондатын харайааччыта Диана Николаевна Бурцеваны кытта көрсөн кэпсэттим.
– Биһиги музейбытын 1993 сыллаахха Зоя Васильевна уонна Иван Васильевич Мигалкиннар төрүттээбиттэрэ. Бүгүҥҥү тэрээһиҥҥэ Мигалкиннар дьиэ кэргэни көрдөрөр быыстапканы оҥордубут. Манна аҕаларын Василий Николаевич Мигалкин туһунан кэпсиир ыстатыйалар, ахтыылар бааллар. Ийэлэрэ Екатерина Ивановна Александрова хаартыската уолаттара Афанасий, Александр Мигалкиннары көрдөрөр Саха Өрөспүүбүлүкэтин серийнэй кинигэлэрин бииргэ туруордубут. Бу Герой-Ийэ дойду сайдыытыгар суолтатын көрдөрөр. Александр Мигалкин кылгас эрээри чаҕылхай олоҕу олорон ааспыт чулуу киһи буолар. Ол туһунан Александр Васильевичка анаан туспа стендэни туруордубут. Оскуолабыт үбүлүөйдээх дааталарыгар таһаарбыт сурунаалларын көрдөрүүгэ аҕаллыбыт. Онтон бу биһиги таптыыр суруйааччыбыт, саха норуотун поэта Иван Васильевич Мигалкиҥҥа анаммыт стендэ. Манна 1967 сыллаахха «Артек» лааҕырга сылдьан кэлбитин туһунан кэпсиир матырыйааллары билсиэххитин сөп. Иван Васильевич бэйэтин айымньыларын бу массыынкаҕа бэчээттиирэ. Кинини суруналыыс быһыытынан эмиэ билэбит. Уус Алдаҥҥа өр кэмҥэ «Илгэ» телестудияҕа дириэктэринэн үлэлээбитэ. Иван Васильевич суруйааччы, суруналыыс буоларын таһынан коллекционер этэ. Кэргэнин Зоя Васильевнаны кытта төрүттээбит музейыгар кинигэлэрин барытын маннык автографтаан бэлэхтиирэ, – диэн Диана Николаевна быыстапка туһунан сиһилии кэпсээтэ.
Василий Николаевич кыыһа Мария Васильевна Мигалкина “Мигалкиннар дьиэ кэргэттэрин историята. Оҕону иитиигэ аҕа оруола” диэн секцияҕа экспердээтэ.
– Бу секцияҕа оҕолор сүрдээх үчүгэй тиэмэлэри талан дакылаат аахтылар. Гуляевтар туһунан дакылааты ордук сөбүлээтибит. Хас биирдии кыттааччы наһаа бэлэмнэнэн кэлбитин көрөн үөрдүбүт. Аҕам олус ыраас, сырдык киһи этэ. Кини мин уон саастаахпар олохтон туораабыта эрээри кини сырдык уобараһа өйбөр хатанан хаалбыт, – диэн наһаа долгуйан туран санаатын үллэһиннэ.
Мин бэйэм Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Култуура сылыгар анаммыт секцияҕа кыттыыны ыллым. Москватааҕы Щепкин аатынан театральнай училищены кыһыл дипломунан бүтэрбит Дмитрий Петрович Копырин туһунан кэпсээтим. Үһүс миэстэ буолан мэтээлинэн наҕараадаланным. Биһиги секциябыт эксперин Сергей Степанович Васильев-Борогонскай аатынан улуустааҕы киин бибилэтиэкэ кыраайы үөрэтэр салаатын сэбиэдиссэйэ Ольга Николаевна Павлованы кытта көрсөн кэпсэттим.
– Култуура диэн киһи тутта-хапта сылдьарыттан саҕалаан билиитэ-көрүүтэ, дьоҥҥо сыһыана, дойдутугар таптала – барыта киирэр. Бу сүрдээх киэҥ өйдөбүл. Оҕолор үлэлэрин көрөн-истэн, сыаналаатыбыт. Интэриэһинэй тиэмэлэр бааллар, – диэн кини эттэ.
Бу секцияҕа Мүрүттэн, Баатаҕайтан, Бороҕонтон, Хомустаахтан, Чараҥтан кыттыннылар. Дакылааттара сүрдээх интэриэһинэй. Үлэлэрин сүрүн соруга биллэр, түмүктэрэ үчүгэй. Мин Мүрү иккис нүөмэрдээх оскуолата 6 кылааһын үөрэнээччитэ Айнаара Голомарева үлэтин сөбүлээтим. Кини наһаа үчүгэй оонньуурдары оҥорон үлэтин сырдатта. Бу секцияҕа оҕолор тыл туһунан эмиэ үөрэппиттэрэ сүрдээх сыаналаах дии саныыбын. Бииргэ кыттыбыт оҕолорбор, салайааччыбар Алина Алексеевна Ноговицынаҕа дириҥ махталбын тиэрдэбин.
Секциябытыгар бастакы миэстэни Айнаара Голомарева (6 кылаас), иккис миэстэни Павел Лугинов (7 кылаас) ыллылар.
“Мигалкинскай ааҕыылар” үчүгэйдик аастылар. Улууспут, Сахабыт сирин туһугар үлэлээбит Мигалкиннар аймах туһунан өссө элбэҕи билиэххэйиҥ, ааҕыаххайыҥ диэн ыҥырабын.
Алексанна ПЕТРОВА, VII кылаас,
В. Н. Мигалкин аатынан Чараҥ орто оскуолата, Уус Алдан
Ааптар видеота https://vk.com/clip-199463452_456244646
«Мигалкинскай ааҕыылар» хаартыскалара: https://vk.com/album-199463452_310337168