Олунньу 20 күнүгэр Мэҥэ Хаҥалас улууһун Майа сэлиэнньэтигэр Өрөспүүбүлүкэ Бырабыыталыстыбатын 2025 сыллааҕы үлэтин түмүктүүр отчуота буолан ааста. Бу тэрээһин Майа сэлиэнньэтин олохтоохторугар туох үлэ ыытыллыбытын сырдатыыга эрэ буолбакка, инникини былаанныырга улахан суолталаах буолла.
Бөлөҕү СӨ экономика миниистирэ Петр Иванович Попов салайан аҕалла. Бөлөх састаабыгар доруобуйа харыстабылын, үөрэҕирии, тыа хаһаайыстыбатын, тутуу уонна суол хаһаайыстыбатын министиэристибэлэрин эппиэттээх үлэһиттэрэ киирэн, олохтоохтор ыйытыыларыгар сиһилии хоруйдары биэрдилэр.
Аналитическай дакылаакка этиллибитинэн, 2025 сыл Мэҥэ Хаҥалас улууһугар уонна Майа сэлиэнньэтигэр ситиһиилээх сыл буолбут. Сүрүн болҕомто социальнай эбийиэктэр тутууларыгар уонна олох-дьаһах усулуобуйатын тупсарыыга ууруллубут.
• Тутуу уонна өрөмүөн: Нэһилиэк иһинээҕи суоллар тупсарыллыбыттар, хас да социальнай эбийиэккэ хаапыталынай өрөмүөн үлэтэ ситиһиилээхтик түмүктэммит.
• Саҥа эбийиэктэр: Бырайыак чэрчитинэн нэһилиэк иһигэр саҥа сынньалаҥ былаһааккалара уонна уопсай дьиэлэр тутуллубуттар.
Отчуот кэмигэр олохтоохтор олус көхтөөхтүк кытыннылар. Тыл эппит дьон санаатын иһиттэххэ, сүрүн боппуруостар гааһынан, уунан хааччыллыы уонна эдэр исписэлиистэр олорор дьиэлэрин боппуруостарыгар туһуланнылар. Холобур, Майа олохтооҕо, бэтэрээн-учуутал: «Биһиги оскуолаларбыт материальнай баазалара тупса турара үөрдэр, ол эрэн эдэр учууталлар тыа сиригэр кэлэн олохсуйалларыгар дьиэ-уот боппуруоһа өссө да күүскэ туруоруллуохтаах», — диэн санаатын үллэһиннэ.
Миниистирдиин кэпсэтии: Грант – сайдыы төһүүтэ
Тэрээһин кэмигэр экономика миниистирэ Петр Иванович Поповтан грант өйөбүлүн туһунан интервью ылар кыахтанныбыт.
— Петр Иванович, биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр, улууспутугар грантовай өйөбүлүнэн оҥоһуллар бырайыактар бүгүҥҥү күҥҥэ хайдах үлэлии олороллорун туһунан кылгастык билиһиннэриэҥ дуо?
— Өрөспүүбүлүкэ өттүттэн, уопсайынан, туох баар хайысхаҕа барытыгар грантовай өйөбүл буоллун, субсидия өттүнэн буоллун, бэйэ дьыаланы саҕалыырга араас көмө элбэх. Ол курдук, тыа хаһаайыстыбатын чэрчитинэн элбэх көмө баар. Холобур, 2025 сыллаахха «Агростартап» диэн бырагыраама нөҥүө уопсайа өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 15 хаһаайыстыба грант ылбыт буоллаҕына, манна биир граны биһиэхэ Мэҥэ Хаҥалас улууһугар саҥа саҕалааччы фермер ылбыта, семейнай ферманы сайыннарарга эмиэ өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 7 грант бэриллибит буоллаҕына, 1 граны Бэдьимэттэн төрүттээх, тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар фермер ылан, билигин бэйэлэрин хаһаайыстыбаларын сайыннаран олороллор. Ону таһынан, тыа хаһаайыстыбатын эттэххэ, боломуочуйаны кэҥэтии чэрчитинэн, улууска боломуочуйа бэриллибитинэн, кыра кыамталаах хотоннору эмиэ тутуохха сөп буолбута. Бу боломуочуйанан Мэҥэ Хаҥалас улууһугар былырыын 100 төбөлөөх 2 хотон тутуллан, билигин үлэлии тураллар. Былырыын тыа хаһаайыстыбатын өттүгэр араас хайысханан, өйөбүлүнэн туһанан уопсайа улууска 7 хотон тутулунна. Ол хаһаайыстыбалар үлэлии олороллор. Оттон атын хайысхалары эттэххэ, социальнай контракт диэн өйөбүл баар. Ол курдук, ыаллар эбэтэр соҕотох олорор дьон бэйэлэрин дьыалаларын тэринэллэригэр үлэ министиэристибэтин нөҥүө социальный контракт диэн көмө көрүллэр. Онно кэтэх хаһаайыстыбаны сайыннарарга, кыра бизнес тэринэллэригэр эмиэ көмө оҥоһуллар. Мэҥэ Хаҥалас улууһа көхтөөхтүк кыттан, маннык көмөнү ылан олороллор. Ону таһынан, ыччат министиэрстибэтин нөҥүө Ил Дархан граннара бааллар. Манна некоммерческай тэрилтэлэр кэлэн кыттаннар, граннары ыланнар, бырайыактарын оҥорон таһаараллар. Итинник курдук, холобура, хас биирдии хайысханы ылан көрдөххө, хас биирдии экономика салаатыгар анал тыа сирин өйүүр субсидиялар, граннар бааллар. Баҕалаах киһи ханнык хайысхаҕа бэйэтин дьылатын сайыннарыан баҕарарынан улуус дьаһалтатыгар кэлэн сүбэлэтиэн сөп. Улуус дьаһалтата көрөн, кини ханнык министиэрстибэҕэ баран, ханнык граҥҥа кыттыан сөптөөҕүн сүбэлээн-амалаан биэриэн сөп.
— Мин нэһилиэк олохтооҕо буолан тураммын, грантовай бырайыактарга хайдах кыттыахпын сөбүй?
— Эппитим курдук, ханнык баҕарар грант талыы быһыытынан барар. Гграны тэрийэр министиэристибэ сүүмэрдээһин биллэрэр. Онно граҥҥа кыттыахтарын баҕалаахтар кэлэн сайаапкаларын биэрэллэр, кыайыылаах буоллаҕына, гранын ылан туһанар.
— Грант – государствоттан көрүллэр харчынан өйөбүл. Граны сөптөөхтүк туһаныыга туох ирдэбиллэр баалларын туһунан билиһиннэриэҥ дуо? Чиэһинэйэ суох туһанааччы бэрэбиэркэни ааһар кыахтаах дуо?
— Хас бирдии субсидия, грант бэйэтэ ирдэбиллэрдээх. Холобура, сүүмэрдээһин биллэрэллэригэр барыта сурулла сылдьар. Ол өттүнэн грант ылбыт киһи, манна, бастатан туран, критерийгэ эппиэттиир буоллаҕына уонна сүүмэрдээһини аастаҕына, бу субсидияны эбэтэр граны ылар. Ол кэннэ кини граны биэрэр министиэрстибэни кытары сөбүлэҥ түһэрсэр: онно киирбит ирдэбиллэри толорон гранын ылар. Чиэһинэйэ суох туһанааччы гранын туттубут түгэнигэр граны биэрбит министиэрстибэ уонна атын органнар кэлэннэр бэрэбиэркэлииллэр. Ол бэрэбиэркэ түмүгэр урбаанньыт даҕаны, фермер даҕаны гранын сыыһа туттубут буоллаҕына, төннөрөрө ирдэниллэр.
Лилиана Попова, Даша Сидорова,
Ф.Г. Охлопков аатынан Майа орто оскуолатын 10 «б» кылаас үөрэнээччилэрэ
«Түмэн» медиа-киин эдэр кэрэспэдьиэннэрэ.
кэскил14.ру