Билиҥҥи кэмҥэ оскуола үөрэх эрэ эйгэтэ буолбатах, киһи олоҕун түстүүр, кэлэр кэскили оҥорор сүрүн миэстэ. Бу барыта дириэктэр дьулуруттан, кини көрүүтүттэн уонна салайар дьоҕуруттан тутулуктаах. Бүгүн биһиги И.Г. Тимофеев аатынан Майа лиссиэйин дириэктэрин Татьяна Спартаковна Попованы кытта кэпсэтэн, оскуола олоҕун уонна сайдыытын сүрүн хайысхаларын ырыттыбыт.
Салайыыга дьулуур уонна учуутал идэтэ
Татьяна Спартаковна лиссиэйгэ 1997 сыллаахха математика учууталынан педагогическай үлэтин саҕалаабыт. «Оҕо сылдьан, 4-5 сааспар кинигэни ааҕар этим, ол иһин уһуйааҥҥа иитээччилэрим көмөлөрүнэн оҕолорго кинигэ ааҕан иһитиннэрэрим. Кэлин оскуолаҕа элбэхтэ уруок ыытар, оҕолорго көмөлөһөр этим. Ол, арааһа, табыллара буолуо, практика бөҕө барбыт эбиппин. Ол да иһин учуутал идэтин талбытым буолуо,» — диэн кини бэйэтэ үөрэх эйгэтигэр тардыһыытын быһаарар. Бу тыллартан Татьяна Спартаковна оҕо эрдэҕиттэн салайар дьоҕура уонна үөрэтэр кыаҕа сайдыбыта ырылыччы көстөр.
Салайыы философията
Оскуоланы салайарга дириэктэр олус киэҥ хайысхалаах, бары өттүнэн көрүүлээх, билиилээх буолуохтааҕын Татьяна Спартаковна бэлиэтиир: «Хаһаайыстыбаны, үп-харчы, юридическай, педагогика, наука, онтон да атын хайысхалары барытын билиэхтээх. Саамай сүрүн ирдэбил бэйэ практиката, учуутал үлэтин ис-иһиттэн билии буолар. Ыраах инникини көрөн, бүгүҥҥү үлэни тэрийии уонна эппиэтинэһи сүгэргэ бэлэм буолуу – бу дириэктэр стратегическай толкуйун уонна лидердиир дьоҕурун бигэргэтэр тосхоллор. Кини оскуоланы салайарга аһаҕас, эрэллээх сыһыаны уонна кэлэр кэскили көрөн дьаһаныыны тутуһар. Маны тэҥэ, коллегаҕар, бииргэ үлэлиир дьоҥҥор эрэл баар буолуохтаах», — диэн дьоҥҥо сыһыан суолтатын чорботор.
Интеллектуальнай эйгэни кэҥэтии: Лиссиэй уратыта уонна сүрүн соруга
Татьяна Спартаковна лиссиэй сүрүн сыалын-соругун чопчу ыйар: «Бэйэтин сыалын чопчу өйдүүр, үлэтин сатаан былаанныыр, оҥорор, киэҥник толкуйдуур, бэйэтигэр эрэллээх, киэҥ билиилээх, тулалыыр эйгэни, дьону-сэргэни харыстыыр толкуйдаах, сахалыы тыыннаах, дойдутугар бэриниилээх, үрдүк култууралаах, быһатын эттэххэ, инженер толкуйдаах киһини иитэн таһаарарга дьулуһабыт».
Лиссиэй уратытын хайдах харыстыырын туһунан ыйытыыга Татьяна Спартаковна маннык хоруйдуур: «Интеллектуальнай эйгэни кэҥэтии: инженернэй-техническэй хайысхаҕа тыа сирин оҕолорун уһуйуу — сүрүн үөрэх хайысхата. Бу сорукка анаан:
• дириҥэтэн үөрэтии;
• араас хайысханан эбии дьарыктар;
• инженернэй хайысхалаах кылаастар;
• технопарк үлэтэ;
• социальнай уонна индустриальнай партнердары кытта киэҥ эйгэҕэ үлэлэһии тэриллэр».
Лиссиэй өссө биир уратыта – өрөспүүбүлүкэ бастакы президенин М.Е. Николаев төрүттээбит 12 ситим оскуолаларыттан биирдэстэрэ буолар. «Быйыл Ил Дархан ситим концепциятын бигэргэттэ. Онон үөрэххэ, үлэҕэ, научнай таһымҥа, кадрдары бэлэмнээһиҥҥэ үрдүк ирдэбил, улахан эппиэтинэс ылынныбыт,» — диэн Татьяна Спартаковна оскуола улахан эппиэтинэһин чорботор.
Үөрэх хаачыстыбата уонна ситиһиилэр
«Үөрэх хаачыстыбата — сүрүн ирдэбил», — диэн дириэктэр бэлиэтиир. Хаачыстыба сүрүн көрдөрүүлэринэн үрдүк үөрэххэ киирии, мэтээлинэн бүтэрии, олимпиадаҕа көрдөрүүлэр, научнай үлэнэн дьарыктаныы буолаллар. Ол курдук:
• сыл ахсын 95% курдук оҕо үрдүк үөрэххэ бюджет миэстэтигэр киирэр, олортон 60% — техническэй хайысхаҕа;
• ааспыт үөрэх сылыгар 18 үөрэнээччи мэтээлинэн бүтэрбитэ (9 кыһыл көмүс, 9 үрүҥ көмүс);
• олимпиадаларга, НПК-ҕа быйыл олус үчүгэй түмүктэр бааллар: өрөспүүбүлүкэ, Россия таһымыгар оҕолор чаҕылхайдык кытталлар.
Лиссиэйгэ 121 кыыс уонна 120 уол үөрэнэр. Үлэлиир кэлэктиипкэ барыта 68 киһи, онтон педагогическай үлэһитэ — 34.
2026 сыл — Култуура сыла уонна лиссиэй оруола
Саха сиригэр 2026 сыл Култуура сылынан биллэриллибитэ. Оттон лиссиэй сүрүн сыала-соруга сахалыы тыыннаах, дойдутугар бэриниилээх, үрдүк култууралаах киһини иитэн таһаарыы буоларынан бу сылга улахан оруолу ылынар. Оскуола инженернэй-техническэй хайысхата култуураны сайыннарыыга эмиэ көмөлөһөр. Холобур, оҕолор сахалыы оонньуулары, үгэстэри чинчийэр цифровой технологиялары туһанан былыргы пааматынньыктарын сөргүтэр, төрүт музыкальнай инструменнары оҥорор бырайыактары толкуйдаан таһаарыахтарын сөп. Инженернэй толкуйдаах оҕо төрүт култууратын аныгы үйэҕэ сөп түбэһиннэрэн сайыннарар кыахтаах. Онон, лиссиэй бу сылга кэрэхсэбиллээх бырайыактарынан Саха сирин култууратын сайыннарыыга улахан кылааты киллэриэхтэрэ диэн эрэнэбит.
Улуус уонна нэһилиэк сайдыытыгар оскуолабыт оруола
Татьяна Спартаковна салайар лиссиэйэ нэһилиэк, улуус сайдыытыгар биир сүрүн оруолу оонньуур. Инженер толкуйдаах киһини иитэн таһаарыы нэһилиэккэ кэлэр кэскиллээх, үлэһит ыччаты бэлэмнээһин буолар. Бу ыччат тыа сирин тыынын сүтэрбэккэ, аныгы сайдыыны дьүөрэлээн, дойдутугар хаалан, төрөөбүт сирин сайыннарар кыахтанар. М.Е. Николаев төрүттээбит ситим оскуолата буолан, лиссиэй улуус үрдүнэн үөрэх халыыбын үрдэтэр, саҥа хайысхалары арыйар.
Дириэктэр баҕа санаата
Татьяна Спартаковна лиссиэй кэлэр кэскилин туһунан кэпсииригэр инженернэй-техническэй хайысханы өссө чиҥэтэн, оҕолорго бэйэлэрин сыалларын-соруктарын чопчу өйдүүр, эппиэтинэстээх, дойдутугар бэриниилээх, сахалыы тыыннаах киһини иитэн таһаарыыга дьулуһар. Бу баҕа санаа туоларыгар оскуола кэлэктиибин биир санаалаах үлэтэ, төрөппүттэр өйөбүллэрэ уонна Ил Дархан ситим концепциятын бигэргэтиитэ улахан тирэх буолаллар.
Татьяна Спартаковнаҕа кэрэхсэбиллээх кэпсээн иһин махтанабыт! Чэгиэн доруобуйаны, үлэҕэр ситиһиини, махталлаах үөрэнээччилэри уонна төрөппүттэри баҕарабыт! И.Г. Тимофеев аатынан Майа лиссиэйин кэлэр кэскилэ кэҥээтин, ситиһиилэрэ үксээтин!
Мусьяна Попова, VIII кылаас.
Кэскил14.ру