Кулун тутар 17 күнүгэр Дьокуускай куоракка «Сахамедиа» өрөспүүбүлүкэтээҕи пресс-кииҥҥэ Саха сирин уһулуччулаах государственнай уонна политическай деятелэ, саха норуотун чулуу уола Илья Егорович Винокуров төрөөбүтэ 130 сылыгар анаммыт, кини олоҕун-дьаһаҕын, үлэтин-хамнаһын ырытар, анаарар бэлиэ түгэн буолан ааста.
Илья Винокуров оччотооҕу история кэрдиис кэмин таба өйдөөн, сөптөөх быһаарыныылары ылыныы чаҕылхай холобурун көрдөрбүт салайааччы. Буолан ааспыт тэрээһини Хатыҥ Арыы нэһилиэгин баһылыга Иван Дмитриевич Ноговицын иилээн-саҕалаан ыытта.
Тэрээһин ыҥырыылаах ыалдьыттарынан Нам улууһун баһылыга Юрий Иннокентьевич Слепцов, «Нам» түмсүү бэрэссэдээтэлин солбуйааччыта, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Ил Түмэн ІІ Ыҥырыылаах Мунньаҕын депутата, Нам улууһун Бочуоттаах гражданина Гаврил Гаврильевич Местников, историческай наука кандидата, Саха сирин былыргытын, чуолаан, Дьокуускай куорат историятын үөрэтэр тумус туттар киһибит Пантелеймон Пантелеймонович Петров, историческай наука кандидата, Илья Егорович Винокуров үлэтин, олоҕун чинчийбит библиограф, Caxa сирин ХХ үйэтин интеллигенциятын, общественноһын, култууратын үөрэтэр чинчийээччи, 60-н тахса научнай уонна научнай-популярнай ыстатыйалар ааптардара Егор Петрович Антонов, кыраайы үөрэтээччи, Саха сирин саамай улахан территориялаах Өлөөн эбэҥки национальнай оройуонун бочуоттаах олохтооҕо Наталья Филипповна Сивцева буоллулар.
Мин эһиэхэ И.Е. Винокуров биһиги өрөспүүбүлүкэбит, биһиги норуоппут сайдыытыгар киллэрбит сүҥкэн кылаатын сүрүн хайысхаларыгар тохтоон ааһыахпын баҕарабын.
Кини бастатан туран, дойдуга сатыылаабыт ыар кэмнэргэ – репрессия, онтон Аҕа дойду Улуу сэрититин кэмигэр – биһиги өрөспүүбүлүкэбитин сүрдээх сатабыллаахтык, муударайдык уонна хорсуннук салайбыт салайааччы. Илья Егорович Саха АССР хотугулуу-арҕаа кыраныыссаларын докумуоннаһыытын турууласпыта уонна олоххо киллэрбитэ. 1947 сыллаахха генерал Никишовтан партия Киин кэмититэтигэр Саха Автономнай Советскай Социалистическай Республикатын суох гынан, Дальстройы ГУЛАГ-ы кытта холбоон, Магадаҥҥа кииннээн биир уобалаһы үөскэтии туһунан этии киирбитэ. Онуоха И.Е. Винокуров аптарытыата, кини буола турар история кэрдиис кэмин түргэнник сөпкө сыаналааһына, киэҥ билиитэ-көрүүтэ, дьулуурдаах дакаастабыла өрөспүүбүлүкэни, кини сирин-уотун харыстыырга көмөлөспүттэрэ. Илья Егорович өрөспүүбүлүкэ үрдүкү салалтатын быһыытынан, Саха АССР-тан ССРС 2, 3 Ыҥырыылаах Үрдүкү Сэбиэтин мунньаҕар кыттар эппиэтинэһи бэйэтигэр ылыммыта. Бэйэтин статуһун, политическай аптарытыатын туһанан, ыарахан кэмнэргэ Саха сирин олохтоохторун интэриэстэрин үрдүкү салалтаҕа итэҕэтиилээхтик көмүскээбитэ.
Илья Егорович дойду киин салалтатын кытта бэйэ-бэйэҕэ итэҕэйсэр хардарыта сибээстэһиини, партия, наука уонна култуура эппиэттээх үлэһиттэрин кытта өр сыллаах доҕордуу уонна дьыалабыай сыһыаннаһыыны олохтообута. Ол курдук, 1943 сыллаахха Илья Винокуров Дьокуускайга аан бастакынан дойду үрдүкү салайааччытын, омук дьыалаларыгар наркому Вячеслав Молотовы көрсүбүтэ. Кини 1944 сыллаахха АХШ вице-президенэ Генри Уоллеска аан дойдуга бастакынан тыа хаһаайыстыбатын салаатыгар уонна криотехнологияҕа үйэлээх мууһу айылҕа криохранилищетын курдук туһаныыга норуоттар икки ардыларынааҕы бииргэ үлэлээһиҥҥэ этии киллэрбитэ. Кини хотугу национальнай оройуоннары төрүттээччи, доруобуйа харыстабылын реформатора, ону тэҥэ үөрэхтээһин тиһигин уларыта тутааччы буоларын умнубаппыт.
Илья Егорович Винокуров тулаайах оҕолорго аналлаах мас училище базатын туттаран, кэлин
биһиги үөрэнэр колледжпыт кини аатын Саха АССР төрүттэммитэ 80 сылыгар оччотооҕу президент Вячеслав Анатольевич Штыров уурааҕынан, кини аатын иҥэрбиттэрэ.
И.Е. Винокуров аатын үйэтитиигэ биһиги колледжпыт үрдук таһымнаахтык үлэлии-хамсыы сылдьар учууталлара уонна устудьуоннара араас таһымнаах тэрээһиннэри, аһаҕас уруоктары,спорт тэрээһиннэри, научнай үлэлэри көмүскээн, Гран-при, лауреат аатын ылбыттара. Ону тэҥэ оҕолорго анаан хас нэдиэлэ ахсын биллиилээх дьоммутун үйэтигэр сыаллаах, түмэлбит салайааччыта саха тылын уонна литературатын учууталын кытта араадьыйанан иһитиннэриибитин ыытабыт.
Аҕатын аатын үйэтитиигэ төрөппүт уола Валерий Ильич Винокуров 2011 сылтан учууталга уонна устудьуоҥҥа анал стипендия олохтоон, Тиһэх чуораан күн үрдүк таһымнаахтык туттарар.
Бу бэлиэ түгэҥҥэ кыттыыны ылан, Саха араадьыйатын биэриитигэр кыттыыны ылан, Илья Егорович Винокуров дириҥ билииллээх, киэҥ өйдөөх лидер, хайдах курдук оччотооҕу уустук кэмҥэ өрөспүүбүлүкэ туһугар үрдүк эппиэтинэһин өйдөөн, саха омугун сыаннастарын өрө туппута кэрэхсэбиллээх дьыала буоларын биллибит.
Эрчим НИКОЛАЕВ, И.Е. Винокуров аатынан
Намнааҕы педколледж 1 куурсун устудьуона