Биһиги гимназиябытыгар соторутааҕыта «21-с үйэ тумус туттар киһитэ. Кини кимий?» диэн «Дьоһуннааҕы кэпсэтии» буолан ааспыта. Дьарыгы Чурапчы нэһилиэгин баһылыга Владимир Дмитриевич Сивцев уонна гимназиябыт дириэктэрэ ыыппыттара. Олус интэриэһинэй тэрээһин буолбута.
Мантан сиэттэрэн биһиги тумус туттар киһи, ол эбэтэр басхан (лидер) киһи хайдах буолуохтааҕын туһунан эмиэ толкуйдаатыбыт. Кини хайдах киһиний? Биһиги санаабытыгар, бары өттүнэн көхтөөх, дьоҥҥо-сэргэҕэ үтүө сыһыаннаах, эйэҕэс, күүстээх санаалаах, дьулуурдаах, үөрэҕэр кыһамньылаах, киэҥ билиилээх, дойдутун, дьонун-сэргэтин туһугар туруулаһар, үлэлиир-хамсыыр киһини ааттыыллар.
Чурапчыбыт улууһуттан, историческай личностартан, саха бастакы идэтийбит лингвист-учуонайа политик Сэмэн Андреевич Новгородовы киэн тутта ааттыыбыт. Кини сахабыт тыла сайдарыгар үгүс үлэни оҥорбута. Саха норуота сайдарын туһугар кыһаллыбыта.
Билиҥҥи үйэҕэ улууспут баһылыгын Степан Анатольевич Саргыдаевы ааттыыбыт. Кини баһылык быһыытынан дьонун-сэргэтин туһугар күннэтэ үлэлиир. Кини биһиэхэ бука барыбытыгар холобур буолар.
Ол курдук, бас көс дьоммутун холобур оҥостон, биһиги гимназиябытыгар «Гимназия республиката» диэн бастакылар сэбиэттэрэ айымньылаахтык үлэлиир. Биһиги быйылгы үөрэх дьылыгар сэбиэт бэрэссэдээтэлинэн үлэлии-хамсыы сылдьар Х «Б» кылаас үөрэнээччитэ Анна Лазареваны кытта көрсөн кэпсэттибит.
– Анна, баһаалыста, бэйэҥ тускунан кэпсээ.
– Мин аатым Анна Лазарева, Х «Б» кылаас үөрэнээччитэбин. Бэйэм үҥкүүнэн дьарыктанарбын, араас бырайыактарга, тэрээһиннэргэ кыттарбын, үлэлиирбин сөбүлүүбүн.
– Бэрэссэдээтэл буоларга хайдах быһаарыммыккыный?
– Мин эбэбин холобур оҥостон, боруобаланарга санаммытым. Эбэм бэйэтэ эмиэ оскуолаҕа сылдьан көхтөөх комсомол. Кини кэпсээнин истэн олус мотивацияланаммын, былырыыҥҥыттан оҕо түмсүүтүгэр киирэн үлэлэспитим. Ол курдук, сыл устата араас тэрээһиннэргэ кыттыыны ыламмын быйыл салайааччы быһыытынан холонорго быһаарыммытым.
– Туруоруммут сыалгын-соруккун төһө ситистиҥ?
– Туруоруммут сыалбын-сорукпун улахан аҥаарын ситистим, сороҕун сотору кэминэн олоххо киллэриэм диэн эрэнэбин.
– Гимназия республикатын «Бастыҥнар хамсааһыннарын» сэбиэтин туһунан билиһиннэриэҥ дуо?
– «Гимназия республиката» диэн биһиги оскуолабытыгар актыбыыс оҕолор түмсүүлэрэ буолар. 1997 сыллаахха тэриллибитэ. Билиҥҥээҥҥэ диэри көхтөөхтүк үлэлиир. Сыл ахсын күһүн үөрэх саҕаланыыта бэрэссэдээтэл быыбарын кэнниттэн, саҥа активка оҕолору талыы ыытыллар. Актыбыыстар оскуолабытыгар буолар тэрээһиннэргэ күүс-көмө буолаллар уонна бэйэлэрэ эмиэ элбэх тэрээһин ыыталлар.
– Инникитин туох үлэ кэтэһэрий?
– Инникитин да өссө элбэх үлэ күүтэр, барытын ситиһиэхпит диэн эрэнэбин. Улуус оскуолаларын актыбыыстарын түмэр сыаллаах-соруктаах үлэни ыытыахпытын баҕарабыт. Ону таһынан араас таһымнаах тэрээһиннэргэ кыттыыны ылан иһиэхпит. Улууспут, гимназиябыт сайдарын туһугар тус кылааппытын киллэрэргэ дьулуһуохпут.
– Тумус туттар киһи диэн хайдах киһини ааттыылларый, эн санааҕар?
– Тумус туттар киһи диэн, мин санаабар, киһи киэн туттар уонна эрэнэр киһитэ.
– Анна, кэлэн ыалдьыттаабыккар махтал. Инники үлэҕэр ситиһиилэри баҕарабыт.
Айыына КУО, Марина ХАРИТОНОВА,
Айаана КУПРИЯНОВА, VI кылаас,
«Тумус кыһа» медиа-киин,
С.К. Макаров аатынан Чурапчы гимназията