Олунньу 24-26 күннэригэр Чурапчы улууһугар Ситэриилээх былаас 2025 сылга барбыт үлэни-хамнаһы нэһилиэнньэ иннигэр отчуоттаата. Отчуоттуур бөлөҕү биир дойдулаахпыт, СӨ Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин 1-кы солбуйааччыта Джулустан Борисов салайар.
Олунньу 26 күнүгэр кинилэр Чурапчы нэһилиэгэр үлэлээтилэр. Отчуот чэрчитинэн, Куоҕалы быһытыгар, Софронов аатынан спортивнай комплекс гааһынан ититэр хочуолунайыгар, тутулла турар «Кыталык» уһуйааҥҥа уонна интэринээт томторугар сырыттылар. Үлэ-хамнас хайдах бара турарын көрдүлэр-иһиттилэр.
Эбиэт кэнниттэн олохтоохтору кытта сирэй көрүстүлэр уонна нэһилиэнньэҕэ Ситэриилээх былаас отчуотун иһитиннэрдилэр. Чурапчы олохтоохторо ыйытыыларын биэрдилэр, этиилэрин эттилэр.
Биһиги болҕомтобутун ордук медицина хайысхата тарта. Тоҕо диэтэххэ, улуус олохтоохторо үчүгэй доруобуйалаах буолан үлэ-хамнас тахсыылаах, нэһилиэнньэ олоҕо кэскиллээх буолар. Ол иһин бу хайысхаҕа улахан болҕомто ууруллуохтаах дии саныыбыт.
Бу хайысхаҕа өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 2025 сылга элбэх үлэ ыытыллыбыт. Чурапчы улууһа 10 медицинскэй оборудованиенан хааччыллыбыт. «Земский фельдшер» бырагырааманан түөрт быраас Чурапчы уонна Туора Күөл нэһилиэктэригэр үлэлии сылдьаллар.
Бу хайысханан доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин медицинскэй көмө хаачыстыбатын хонтуруоллуур отделын салайааччыта Сардаана Макаровна Тарабукинаны кытта көрсөн кэпсэттибит.
– Сардаана Макаровна, үтүө күнүнэн! Тыа балыыһаларыгар быраастар тиийбэттэрэ кистэл буолбатах. Испэсэлиистэр тыа сиригэр кэлэн үлэлииллэригэр анаан туох үлэ ыытылларый?
– Тыа сиригэр испэсэлиистэр үлэлии кэлэллэрин туһугар Россия уонна өрөспүүбүлүкэбит үрдүнэн элбэх үлэ ыытыллар. Бастакытынан, “Земский доктор” уонна “Земский фелдьшер” диэн бырагыраамалар үлэлииллэр. Ити чэрчитинэн испэсэлиистэр кэлэн тыа сиригэр үлэлииллэр.
Иккис хайысханан, билигин Госдума ыйыытынан, медицинскай институту бүтэрбит выпускник үс сыл босхо үөрэммит буоллаҕына, хайаан даҕаны, государственнай тэрилтэҕэ үлэлиэхтээх диэн балаһыанньа киирдэ.
Үһүс хайысхаҕа кадрдары оскуолаттан иитэргэ үлэлэһэбит. Ол курдук, оскуолаларга медицинскэй кылаастар арыллыбыттара. Холобур, Г.П. Башарин аатынан Сылаҥ орто оскуолатыгар медицинскэй кылаастар номнуо бааллар. Онно биология уонна химия предметтэрин дириҥэтэн үөрэтэннэр медицинэ хайысхатыгар үөрэххэ киирэр кыахтаналлар. Бу оҕолор бэйэлэрин төрөөбүт дойдуларыгар, нэһилиэктэригэр, дэриэбинэлэригэр кэлэллэрэ өссө кэрэхсэбиллээх буолуо этэ.
– Оҕолор доруобуйаларын чэбдигирдэллэригэр ханнык бырагыраамалар үлэлииллэрий?
– Оҕолор доруобуйаларын чэбдигирдии боппуруоһугар элбэх болҕомто ууруллар. Ол курдук, билигин оскуолаларга анал идэлээх педиатрдар үлэлиир буоллулар. Педиатр оҕолор доруобуйаларын кэтээн көрөр, мониторинг оҥорор.
Чуолаан үс хайысханан оҕолор доруобуйаларын чэбдигирдэргэ үлэлэһэбит. Бастатан туран, харах көрөрүгэр. Кистэл буолбатах, билигин оҕолор харахтара олус мөлтөөтө. Онно анал бырагыраама көрүллэн турар. Иккиһинэн оҕо этэ-сиинэ сайдыытыгар. Билиҥҥи үйэҕэ оҕо барыта кэриэтэ көмпүүтэргэ уонна төлөпүөҥҥэ ылларан, биир сиргэ хамсаабакка олорор буоланнар, сколиоз, ол эбэтэр нүксүччү туттааһын ыарыыта тарҕанна. Опорно-двигательнай аппараттара соччо сайдыбатах оҕолор элбээтилэр. Бу кыһалҕаны быһаарарга эмиэ анал үлэ барар. Үсүһүнэн, хас биирдии оҕо психологическай доруобуйата, үчүгэй туруктаах, чөл буолуохтаах диэн эмиэ үлэ барар. Бу хайысхаларга барытыгар оскуола педиатрдара, балыыһа быраастара, доруобуйа харыстабылын үлэһиттэрэ – бары биир ситимнээх үлэни ыытарга дьулуһабыт.
– 2026 сылга доруобуйа харыстабылыгар туох былааннар баалларый? Чуолаан Чурапчыга туох күүтэрий?
– Амбулаториялар тутуллаллара былааҥҥа баар. Холобур, 2026 сылга Кытаанах нэһилиэгэр саҥа врачебнай амбулатория тутуллан киириэхтээх. Ону таһынан Чурапчытааҕы киин балыыһа араас таһымнаах бырайыактарга көхтөөхтүк үлэлиэхтээх. Биллэн турар, сүрүн сыалбыт-сорукпут диэн, киһи олоҕун уһатыы уонна ыарыы аччааһынын туһугар охсуһуу буолар.
– Сардаана Макаровна, кэпсээнин иһин махтанабыт.
Биһиги отчуоттуур мунньахха бастакыбытын сырыттыбыт. Маннык тэрээһин буолар эбит диэн интириэһиргээн, сэҥээрэн көрдүбүт. Нэһилиэк олохтоохторугар сыллааҕы түмүктэри сырдаталлара үчүгэй дии санаатыбыт. Дьон-сэргэ олоҕо тупсарын туһугар үгүс үлэ ыытылларын истэн, билиибит-көрүүбүт кэҥээтэ.
Катя МОНАСТЫРЕВА, VIII «Б» кылаас
Полина Пинигина хаартыскаҕа түһэриитэ
«Тумус кыһа» медиа киин,
С.К. Макаров аатынан Чурапчы гимназията