Кулун тутар 27-28 күннэригэр Чыамайыкы нэһилиэгин тыатын хаһаайыстыбата сайдарын туһугар, өр сылларга сүөһү, сылгы иитиитигэр олоҕун анаабыт Чыамайыкы нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, үтүөлээх сүөһү төлөһүтээччи, үлэҕэ килбиэнин иһин мэтээл хаһаайына, үлэ бэтэрээнэ, эһэбит Афанасий Афанасьевич Дьячковскай төрөөбүтэ 75 сылыгар аналлаах хапсаҕай күрэхтэhиитэ уонна кини сырдык аатыгар аналлаах “Сүрэхпитигэр өрүү тыыннаах” кинигэ сүрэхтэниитэ буолан ааста.
Бастакы күҥҥэ хапсаҕайга күрэхтэhии буолбута. Уопсайа 8 хамаандаттан 68 оҕо кыттыыны ылла: Майа, Нуораҕана, Сыымах, Наахара, Хара, Павловскай, Амма Эмиhэ уонна Чыамайыкы. Күрэхтэhии оскуола оҕолоругар 26 кг. үөһээ ыйaahыннарынан буолбута. Кыра уолаттарга абсолютнай чөмпүйүөн үрдүк аатын Эркин Гуляев (Хара) ылан, 20 тыһыынча сууммалаах сэртипикээтинэн наҕараадаламмыта. Оттон улахан уолаттарга абсолютнай чөмпүйүөн үрдүк аатын Александр Филиппов (Чыамайыкы) ылан PS5 хаһаайына буолбута. Кэлбит күрэхтэhээччилэр үөрэн-көтөн, кыайан-хотон, астынан-дуоhуйан, оттон тренердэр сөҕөннөр эhиил өссө оҥорооруҥ диэн барбыттара.
Вася Иванов, 10 кылаас, Наахара, санаатын үллэстэр:
Үчүгэй күрэхтэhии ааста диэн саныыбын, тоҕо диэтэр призтэрэ оhуобай. Өссө элбэх оҕо кэлбитэ буоллар, бэрт буолуо этэ. Хапсаҕайга 2-ис сылбын дьарыктанабын. Чыамайыкыга бастакыбын кэллим, 55 киилэҕэ 6 оҕоттон кыайыыны ситиспитим.
Иван Варламов, 10 кылаас, Дьабыл:
Бэйэм 5 сыл тустуунан дьарыктанабын. Бу Чыамайыкыга буолбут Афанасий Афанасьевич Дьячковскай аатынан хапсаҕай күрэҕэ буолла. Мин 65 киилэҕэ 4 оҕоттон кыайыылаах буоллум. Организатордар барытын наһаа үчүгэйдик бэлэмнээбиттэр.
Оттон В.П. Ларионов аатынан МСОШ 1№-дээх орто оскуолатын тренерэ Константин Егорович Колесов маннык эттэ:
Үчүгэй тэрээһиннээх күрэхтэһии ааста дии саныыбын. Майаттан 23 оҕолоох тиийбитим, олортон аҥарбыт мэдээллээх кэллилэр. Күрэхтэһии биир тыынынан уонна, саамай сүрүнэ, травмата суох этэҥҥэ ааста. Бирииһэ оһуобай, оннооҕор улахан дьон күрэҕэ инник улахан буолааччыта суох. Онон бары соһуйдубут да, сөхтүбүт даҕаны. Бу күрэхтэһии таһыма үрдүүр кыаҕа улахан эбит дии санаатым, инникитин республиканскай да масштабтаах күрэхтэһии буолуон сөп. Бэркэ көрсөн, аһатан-сиэтэн, барыта буолуохтааҕын курдук үчүгүйдик бэлэмнээбиккит. Оҕолорум сорохторо манна бастакы күрэхтэһиилэригэр сырыттылар. Мэдээл ыланнар, биир-икки киһини кыайан, олус үөрдүлэр. Нэһилиэнньэ көхтөөҕө көстөр, кэлэннэр, хас биирдии схваткаҕа, оҕолоругар, уолаттарыгар, сиэттэригэр, оҕолоругар, бырааттарыгар ыалдьаннар хаһыы-ыһыы бөҕөлөр, ити сүрдээҕин күрэхтэрин өрө көтөҕөр дии саныыбын. Бэйэм төрөппүттэрбэр махтаныахпын баҕарабын, оҕолоро сайдалларын туһугар тиэйэн илдьэн туһуннаран, ыраах диэбэккэ, күнү быһа сылдьыһан кэлэллэригэр. Күрэхтэһии өссө кэҥээн, сайдан иһэрин баҕарабын. Дьячковскайдар уонна Сэмэнэптэр аймахтарга улахан махтал. Кэнэҕэскитин бу күрэххитин ыыта туруҥ, маннык уһулуччулаах дьон ааттара ааттана туруон наада. Эһиил буолар буоллаҕына өссө элбэх буолан кэлиэхпит.
Чыамайыкы нэһилиэгин баһылыга Александр Петрович Захаров санаатын үллэһиннэ:
Афанасий Афанасьевич Дьячковскай үйэтин сааһын тухары тыа хаһаайыстыбатыгар үлэлээн, көмүс көлөһүнүн тохпут нэһилиэкпит биир бочуоттаах олохтооҕо. Чыамайыкы нэһилиэгэ, «Байкалов» совхоз сайдалларын туһугар үлэлээбит, улахан кылаатын уурбут киһи буолар. Туохха барытыгар дэгиттэр киһи буолан, бэйэтин кэмигэр тустан, хапсаҕайдаан ааспыт. Ол иһин ону кэриэстээн, хапсаҕай күрэхтэһиитин оскуола оҕолоругар анаан ыыттыбыт. Кэргэнэ Матрена Егоровна Дьячковская оҕолоро, күтүөттэрэ, кийииттэрэ, Дьячковскайдар, Семеновтар аймахтар бары сомоҕолоһон, бу күрэхтэһиини уонна кинигэ сүрэхтэниитин үрдүк таһымнаахтык ыыттылар диэн бэлиэтиибит. Нэһилиэк дьоно-сэргэтэ бары үөрдүлэр-көттүлэр, сэргэхсийдилэр. Хайдах киһи олорон ааспытын туһунан кинигэ оҥорон үйэтиттилэр. Бу ыытыллыбыт тэрээһиннэр биһиги нэһилиэккэ, улууска үтүө холобур буолуохтара диэн эрэллээхпин. Хапсаҕай күрэҕэр аҕыс нэһилиэктэн күрэхтэһээччилэр кэлэн кыттыыны ыллылар. Бириистэр: бастаабыкка уон тыһыынча, иккискэ алта тыһыынча, үһүскэ түөрт тыһыынча. Ону таһынан элбэх анал бириистэр турдулар. Күрэхтэһэ кэлбит тренердэр, спортсменнар сүрдээҕин үөрдүлэр уонна маннык күрэхтэһиигэ сылдьыбатахпыт диэн бэйэлэрин санааларын үллэһиннилэр. Аны бу күрэхтэһии уратыта диэн, күрэҕи бастакытын биир дойдулаахтарбыт, бэйэлэрэ спортсмен дьоннор судьуйалаан ыыттылар. Ол курдук, главнай судьуйанан бэйэбит уолбут — көҥүл тустууга уонна хапсаҕайга спорт маастара, Россия спордун маастара Сергей Петрович Захаров үлэлээтэ. Главнай секретэринэн Андреан Андреевич Захаров диэн биир дойдулаахпыт, республиканскай, российскай таһымнаах судьуйа үлэлээтэ. Онон бэйэбит уолаттарбыт иилээн-саҕалаан ыыппыттара биһигини барыбытын үөрдэр уонна оттон биһиги кинилэринэн киэн туттарбытын көрдөрөр. Оҕолор, тренердэр сүрдээҕин астынан бардылар. Олус ыалдьытымсах, олох ис истэриттэн үөрэр-көтөр дьоннооххут диэн санааларын этэн барбыттара. Кинигэ сүрэхтэниитэ бэрт уратытык ааста. Толору астаах остуолларга олорон, ыксаабакка, Афанасий Афанасьевич хайдах олорон ааспытын үөлээннээхтэрэ, бииргэ үөрэммиттэрэ, табаарыстара, аймахтара кэпсээннэр кини туһунан үгүс элбэҕи биллибит. Онон бу тэрээһин сыалын-соругун ситтэ диэн мин бэлиэтиибин. Матрена Егоровна уонна кини дьонугар-сэргэтигэр, аймахтарыгар нэһилиэкпит дьаһалтатын аатыттан маннык наһаа үчүгэй икки улахан тэрээһини тэрийэн ыыппыттарыгар махталбын тиэрдэбин. Үтүө үгүс үөрүүлээх түгэннэргит үксүү турдуннар диэн мин баҕа санаабын этэбин.
Иккис күн “Сүрэхпитигэр өрүү тыыннаах” кинигэ сүрэхтэниитэ буолла. Эдьиийим Тамара Афанасьевна аҕатын, эһэбит туһунан олус үчүгэй, киhи сүрэҕин таарыйар кинигэни таhааттарда. Кинигэ сэттэ түһүмэхтэн турар:
Бастакы — Кимтэн кииннээх, хантан хааннаах;
Иккис — Оҕо саас умнуллубат кэмнэрэ, оскуолатааҕы сыллар;
Үһүс — Үлэ киһини киэргэтэр;
Төрдүс — Спорт туһунан кылгастык;
Бэһис — Дьоллоох дьиэ кэргэн амарах аҕата, иһирэх эһэтэ;
Алтыс — Баай байанай аргыстаах, сорсуннаах булчут;
Сэттис — Аймах-билэ, чугас дьоммут.
Тэрээһиҥҥэ эhээбит бииргэ үөрэммит дьоно, аймахтара кэлэннэр кини хайдах курдук үчүгэй олоҕу олорон ааспытын, күлүүлээх да түгэннэри, бултуу, оттуу сылдьарын туhунан кэпсээннэри, кини туhунан сырдаттылар. Бу күн кинини бары сылаастык санаан, ахтан аастыбыт. Кинигэ туhунан кэпсиир буоллахха, онно кини олоҕун, төрүччүтүн, хаартыскаларын киллэртээбиттэр, көрө-көрө киhи астынар. Кинигэ таhаарыыта киhини өссө үйэтитэр, хас да сыл аастын арыйан көрө туруохпут диэн эрэнэбин. Бу тэрээhиннэри сүүрэн-көтөн тэрийбит, кинигэни таhаарбыт дьоммор махтанабын.
Настя Романова, 10 кылаас, Чыамайыкы орто оскуолата, «Проба Пера» юнкора